Lấy cánh đổi lửa

Thuở ấy, cách đây không biết bao nhiêu mùa nương rẫy, từ khi ở núi này, ở rừng này hình như mới có mùa hoa ban đầu tiên, con người sống thoải mái lắm, vì có đôi cánh lớn trên mình. Nhờ đôi cánh, con người có thể bay tới được nơi xa, kiếm nhiều thức ăn ngon, vật lạ. Cũng nhờ có đôi cánh, con người bay lên được lên cao, thỏa thích ngắm đất ngắm trời có núi non nhấp nhô lút tầm mắt. Nhưng loài người lúc bấy giờ lại chưa có lửa; bắt được con chuột, con dúi, phải ăn sống nuốt tươi. Nghe nói chỉ có loài hu-xù là có lửa nên chúng không sợ rét vào mùa lạnh.

Một năm trời rét quá. Nhiều loài muông thú bị chết rét không biết bao nhiêu mà kể, vì không tìm đâu ra được lửa để đuổi cơn rét. Trong khi đó hu-xù vẫn thảnh thơi nhảy nhót kiếm ăn. Loài người thấy vậy mới nảy ra ý định đem cánh của mình đổi lấy lửa của hu-xù để sống qua mùa rét. Lúc đầu hu-xù khăng khăng không nghe. Con người đã nói nhiều lời, nghĩ nhiều cách vẫn chưa được. Bỗng có một đám mây xám bay tụ lại, che tối cả một vùng trời, con người liền nghĩ ra một cách khác, bèn mở miệng lựa lời mềm, lời cứng khuyên nhủ hu-xù:

-          Hu-xù giữ lửa mà không chịu đốt cho khói, nên trời nứt ra từng mảnh lớn kia kìa. Khói sẽ dính liền trời lại, hu-xù không biết sao? Một ngày hai ngày nữa những tảng đá đó sẽ rơi xuống, chúng tôi bay lên chỗ trời nứt sẽ không việc gì cả.

Nghe nói những tảng đa trên trời kia rơi xuống, hu-xù sợ quá cứ chạy ra chạy vào, chạy lại chạy qua, không đứng chỗ nào được yên. Thấy vậy người lựa lời nói thêm:

-          Hu-xù à, nên đổi lửa cho chúng tôi thôi. Có lửa chúng tôi sẽ đốt cho cây cỏ, cho khói bay lên làm liền bầy trời lại, cứu sống cho muôn loài thoát nạn đá trời đè chết. Chúng tôi sẽ đốt lửa nhiều, hu-xù tha hồ sưởi ấm da, ấm bụng mà! Hu-xù lại được thêm đôi cánh, muốn bay khắp rừng non, rừng già chỗ nào cũng được. Lợi to thế hu-xù còn quay đi ngoái lại làm gì nữa, hay hu-xù cũng muốn để những tảng đá lớn trên trời kia rơi xuống đè chết cùng muôn loài khác nưa.

Hu-xù nghe bùi tai bèn lấy lửa đổi cho người. Từ đấy loài người mới có lửa. Còn hu-xù thì mang đôi cánh. Giữ lời hứa với hu-xù, hàng năm sau khi thu hoạch lúa ngô xong, vào mùa rét khô hanh, con người lại thu gọn thân ngô và lúa đốt lửa cho muôn loài muông thú hưởng hơi ấm.

Và ngày nay, ngó lên bầu trời, vào mùa mưa, ta thấy nhiều tảng to, tảng nhỏ xếp lại liền nhau, có tảng nhẵn nhui, lại có tảng lởm chởm như sắp rơi xuống đầu mọi người. Nhưng chúng không bào giờ rơi được vì như như các cụ ngày xưa truyền lại đời này tiếp đời khác rằng: bầu trời đã bị khói lửa của con người đốt bay lên làm mềm ra dính liền thành một khối vững chắc từ xa xưa rồi.

                                                                                Ghi theo lời kể của

                                                                                      Cụ Lỳ Lé Po

                                                                              Bản Gò Cứ, Xã Mù Cả

                                                                               Mường Tè, Lai Châu