Trước thách thức của văn hóa nghe - nhìn

            Cách đây không lâu, một cây bút có tuổi gặp tôi. Anh không giấu nổi cơn thịnh nộ trước nhận xét của một tờ báo nọ về cái gọi là “Sự lên ngôi của văn hoá nghe - nhìn”. Anh lại càng tỏ ra bực bội hơn khi chính tôi lại đứng ra bảo vệ ý kiến đó.

            - Là người cầm bút, anh lại có thể tán đồng với quan niệm xem nhẹ văn hoá đọc được ư? Quá vẩy nước vào mặt mình còn gì!

            - Nhưng, anh bạn ơi, sự thật dẫu sao cũng vẫn là sự thật. Ta phải chấp nhận, và quan trọng hơn, phải vuợt qua thách thức này.

            Mà nói đâu xa, thưa các bạn, cứ từ mình mà suy ra cũng đủ rõ. Này nhé, ở nhà, nếu rảnh rỗi đôi chút là ta bật ti vi lên. Màn ảnh nhỏ có sức hút thật mạnh. Không ngồi trước máy thì thôi, đã ngồi vào là triền miên, hết chương trình này đến chương trình khác, cái nào cũng hay cả, khó dứt ra lắm. Đấy là tại nhà. Khi ra khỏi nhà thì nào rađiô, nào “phôn”. Rời ra không được. Vật bất ly thân mà! Ngơi ra là nghe tin tức, nghe ca nhạc... Bảo văn hoá nghe - nhìn “lên ngôi” chứ bảo văn hoá nghe - nhìn thành “môi trường sống” của con người hiện đại e cũng không quá đâu. Tôi thấy nhịp sống của con người thời nay biến đổi nhanh lắm, nhiều lúc đến chóng mặt. Con người cứ như quay cuồng trong việc thỏa mãn nhu cầu làm việc, nhận thức, hưởng thụ, vui chơi... của mình. Thời gian thì vẫn thế thôi. Một ngày vẫn 24 tiếng, một tiếng vẫn 60 phút, một phút vẫn 60 giây... mà sao cứ thấy ngày tháng trôi đi vèo vèo. Loáng một cái đã hết một ngày. Quay đi quay lại đã mất đứt một tuần, một tháng... Và vì nhịp độ cuộc sống như vậy nên con người hiện đại dường như  ít đọc hơn trước.

            Đôi lúc nghĩ quẩn tôi lại ao ước bao giờ cho đến... ngày xưa. Thời ấy yên tĩnh đến lạ lùng. Người ta mê đọc sách, đọc nhiều, đọc kỹ, đọc có suy nghĩ. Đó bao giờ cũng là mảnh đất tốt cho việc hình thành các tư tưởng. Mà đã là nhà văn lớn thì phải có tư tưởng riêng. Có tư tưởng nhất là tư tưởng riêng, theo tôi, không dễ chút nào. Có người nghĩ hễ có tri thức là có tư tưởng. Không hẳn vậy đâu. Tư tưởng là sự kết tinh của tri thức và nhiều thứ nữa. Đó là muối của muối. Muốn lắng đọng không thể thiếu tĩnh tâm. Để chiêm nghiệm, để ngẫm nghĩ. Kẻ tầm phào đã hẳn không thể có tư tưởng. Loại “trí thức vỉa hè”, cái gì cũng biết một chút, cũng không có tư tưởng nốt.

            Nhà văn muốn trau dồi tư tưởng không thể xem thường văn hoá đọc, bởi văn hoá đọc đòi hỏi tính tự giác rất cao. Cần gì thì đọc nấy. Thiếu sách cần thì tìm. Muốn đọc kỹ, đọc sâu thì ta dừng lại. Chả có gì cản trở cả. Tư tưởng là bạn đồng hành của văn hoá đọc, theo ý tôi, là theo nghĩa đó. Vậy muốn trở thành nhà văn, hơn thế nhà văn lớn, sao có thể ít đọc cho được. Trong khi ngoài đời văn hoá đọc đang bị xâm lấn từ nhiều phía...

            Từ sự lên ngôi của văn hoá nghe - nhìn, nhiều người e ngại rồi con người hiện đại sẽ đến lúc xem thường văn chương. Tôi không nghĩ như vậy. Văn hoá đọc có vai trò và ưu thế riêng của mình. Văn hoá nghe - nhìn có phát triển đến đâu cũng sẽ không bao giờ thay thế được nó. Tuy nhiên, thách thức của văn hoá nghe - nhìn đối với nhà văn là không thể không thấy. Hãy vượt qua thách thức này cùng những thách thức khác để văn chương ngày càng đáp ứng đòi hỏi mới của con người hiện đại theo đặc trưng của chính mình.

                                                           

                                                                                                                           Đà Lạt, 5-9-97