Lời bình bài thơ "Lý ngựa ô Đà Lạt"

                                                 LÝ NGỰA Ô ĐÀ LẠT

                                                          Trinh Đường

                                    Bồng bềnh núi lững lờ mây

                                    Đương trăng hay nắng đương ngày hay đêm

                                    Em ơi vén lại áo xiêm

                                    Ngựa ô đã khớp thiên nhiên đã chờ

                                    Rung bờm lục lạc đã khuya

                                    Ta đi vào nhạc vào thơ vào mùa

                                    Vào tuần trăng mật xa xưa

                                    Suốt vừa reo ngọc trời vừa lên trăng

                                     Băng qua ngọn tháp bảy tầng

                                    Ta giong nước kiệu lên thăm đồi Cù

                                     Nhẹ nhàng đánh thức hoang vu

                                    Đọc trang huyền thoại dưới hồ Xuân Hương

                                    Tiện tay vẫy bút thành chương

                                    Hé mây nguyên thuỷ thả sương u huyền

                                     Phòng hoa là cả thiên nhiên

                                    Chén mời hợp cẩn rượu mềm đôi môi

                                    Ngựa tra khớp bạc sẵn rồi

                                    So cương cùng với đất trời về dinh.

 

       Giữa đất trời Đà Lạt, có lần Trinh Đường - người viết những câu thơ chân tình trên chợt thốt lên: “Tưởng như bóng xe ngựa gõ móng trên đường nhựa cũng đi ra từ điệu Lý ngựa ô…”. Thì ra nguyên cớ  của bài thơ “ Lý ngựa ô Đà Lạt” có lẽ được khởi đầu từ cái “tưởng như” kia, cùng bao cái “tưởng như” khác nữa…Mà không thảng thốt sao được:

                                                Bồng bềnh núi lững lờ mây

                                    Đương trăng hay nắng đương này hay đêm

      Khoảng không được gợi ra tạo nền cho cảm nghĩ về một điệu lý mới. Chàng cùng nàng sẽ về dinh trong niềm vui hợp cẩn. Vị hôn phu chủ động:

                                                Em ơi vén lại áo xiêm

                                    Ngựa ô đã khớp thiên nhiên đã chờ

      “Thiên nhiên đã chờ” - Những câu thơ sau chỉ còn mỗi việc đơn giản là “xác minh” cái sự thật ai cũng “nhìn” mà không phải ai cũng “thấy”. Và trên hết là sự rung động - sự rung động ngọt ngào, ngơ ngẩn của con tim:

                                                Rung bờm lục lạc đã khuya

                                    Ta đi vào nhạc vào thơ vào mùa

      Nhạc và thơ ở đây được người nghệ sĩ có tên “tạo hoá” sáng tạo ra trong tưởng tượng và nhờ tưởng tượng, vậy mà vẫn dễ xác định hơn “mùa”. Vào “mùa” nào đây? Mùa yêu đương, mùa cưới xin, mùa hạnh phúc đấy mà! Cứ thế, nhạc tấu lên, những câu thơ tỉnh mà say, say mà tỉnh được hiện hình:

                                                Vào tuần trăng mật xa xưa

                                    Suối vừa reo ngọc trời vừa lên trăng

      Thời nguyên sơ, đúng là thời nguyên sơ! Mọi thứ như vừa được sinh ra. Trong trẻo quá! Trinh nguyên quá! Ta như cùng đôi lứa đi vào tuần trăng mật sống lại thuở hồng hoang vừa như lạ vừa như quen….

      Đến đây, ta chưa thấy rõ những nét riêng rất riêng của Đà Lạt. Ý tưởng ấy dường như được dồn nén để ào ra một cách tự nhiên như thác chảy, như suối reo trong những vần thơ sau:

                                                Băng qua ngọn thác bảy tầng

                                    Ta giong nước kiệu lên thăm đồi Cù

                                                Nhẹ nhàng đánh thức hoang vu

                                    Đọc trang huyền thoại dưới hồ Xuân Hương

      Đọc liền một hơi, ta chợt nhận ra cái mạch không dứt của “hệ liên tưởng” làm nên cấu tứ của những dòng thơ được dệt nên bởi sợi trăng diệu huyền của Đà Lạt. Không đúng vậy sao?  Nghĩ cho cùng cái vẻ nguyên sơ kia rất hợp với hồn cốt của những gì thật sự là Đà Lạt - Một thứ Đà Lạt tinh chất chưa từng bị pha tạp vốn là nguồn cội của thi ca, của nghệ thuật:

                                                Tiện tay vẫy bút thành chương

                                        Hé mây nguyên thuỷ thả sương u huyền

      “Tiện tay”… để “hé” cái này và “thả” cái kia. Vô tình ư? Không đâu! Câu thơ xuất thần, “đa tình” và đa nghĩa đến không ngờ. Thế rồi bài thơ đi vào đoạn kết đúng theo nghĩa đen của từ này. Nghĩa là có “khép lại”:

                                                Phòng hoa là cả thiên nhiên

      Và có “mở ra”, có nâng lên:

                                              So cương cùng với đất trời về dinh

      Vẻ đẹp của bài thơ có xu hướng trở thành “cổ điển”. Không tinh thông nghề không thể viết nổi. Nhưng trên hết là chữ “tình”. Ôi! Một trái tim trẻ trung như Đà Lạt “đã trăm năm sống mà vẫn còn nguyên tuổi dậy thì” (Trinh Đường). Xin nói thêm, đây là “tình sâu”. Bởi sự trẻ trung này dễ gì có được! Tôi chợt nhớ đến câu nói của danh hoạ Picasso: “Người ta cần thiết rất nhiều thời gian để trở nên trẻ”.

 

                                                                                    Đà lạt, ngày 3.4.1998