Bàn thêm về Đề thi Tuyển sinh Đại học Môn Văn học năm 2002

Kỳ thi Tuyển sinh Đại học năm 2002 đã kết thúc. Có thể nói là suôn sẻ. Dư luận rộng rãi nhìn chung đánh giá tốt. Giờ là lúc cần nhìn lại, rút kinh nghiệm để các kỳ thi sau làm tốt hơn. Xin được trao đổi về Đề thi môn Văn học khối C và D. Tôi thấy cần nói trước hai điều. Một là, không có gì trên đời này chỉ hoàn thiện cả. Góp ý là việc bình thường; Hai là, đây chỉ là ý kiến đóng góp của cá nhân, có thể chưa thật xác đáng. Chỉ nên xem là tiếng nói tham khảo.

Cái được của Đề thi Văn học nằm trong cái được chung của những cải cách tuyển sinh Đại học năm nay. Tôi tán thành về cơ bản với hướng đổi mới này. Không như một số cải cách trước đó (như cải cách chữ viết), đây là sự cải cách tích cực, nghĩa là thay đổi theo hướng đi lên. Đặc biệt là quy việc ra đề thi vào một mối. Có hai cái lợi căn bản là giảm thiểu số người ra đề thi đến mức thấp nhất và hạn chế phần nào việc luyện thi Đại học từng gây nhức nhối trong xã hội nhiều năm nay. Chỉ còn lại khâu bảo mật đề thi. Công việc này có thể làm tốt nếu ta quyết làm tốt.

Có thể nêu ngắn gọn những cái hay chính của Đề thi Văn học năm nay là:

- Góp phần đánh giá khá toàn diện thí sinh, gồm cả văn và thơ, tư duy và cảm thụ, trí nhớ và tư chất…

- Đúng chương trình, hợp trình độ chung, tương thích về thời gian, và tương đối đảm bảo tính khoa học (yêu cầu đề rõ ràng, hình thức ngôn ngữ sáng tỏ…).

Trên đại thể, Đề thi môn Văn học của cả hai khối có thể chấp nhận được. Một số điều cần rút kinh nghiệm, theo tôi, là:

1. Về tên môn thi

Không nên gọi là môn Văn, mà cần gọi đích xác là môn Văn học (Khoa học nghiên cứu văn chương). Học là học tri thức, thi cũng là thi tri thức. Cụ thể cả hai đề thi đều đánh giá những hiểu biết của thí sinh. Câu 1 là hoàn cảnh ra đời, mục đích sáng tác, và nội dung cơ bản của một tác phẩm; Câu 2 là phân tích tác phẩm; Câu 3 là bình giảng một đoạn thơ.

2. Về tính hệ thống của đề thi

- Trong từng đề thi hình thức ngôn từ phải nhất quán. Đề thi Khối C chưa thoả mãn được yêu cầu này. Câu 1 viết: “truyện ngắn Vi hành của Nguyễn Ái Quốc”, thì câu 2 không nên viết: “truyện ngắn Vợ nhặt (Kim Lân)” mà nên viết: “truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân”. Có thể ý của người ra đề muốn tránh dùng hai từ của gần nhau trong một câu. Tôi nghĩ khác, tính khoa học phải luôn là yêu cầu hàng đầu của một đề thi.

- Hai đề thi cùng một môn trong một kỳ thi hình thức ngôn từ cũng phải nhất quán. Tiếc là không có được sự thống nhất này. Rõ nhất là ở Câu 3, yêu cầu bình giảng một trích đoạn thơ. Trích, nhất là thơ, cần phải chú rõ xuất xứ là đúng rồi. Nhưng hai đề lại là hai hệ thống khác nhau. Đề Khối C viết: “Văn học 12, tập một, phần Văn học Việt Nam, NXB Giáo dục, 2002, tr.229”. Đề Khối D lại viết: “Văn học 11, t.1, Phần VHVN, Nxb GD, 2002, tr.131”. Chỗ nào đúng chỗ nào chưa đúng, cần phải bàn thêm. Chẳng hạn, theo tôi Phần Văn học Việt Nam nên viết hoa Phần và viết nguyên vẹn. Nói chung trong một đề thi nên hạn chế viết tắt. Nào có dài dòng gì đâu! Hay Nhà xuất bản nếu có viết tắt thì nên viết Nxb chứ không nên viết là NXB. Cái chính là sự nhất quán. Đây là môn Văn học, chuẩn mực trong cách viết càng cần phải đặt lên hàng đầu.

3. Về nội dung của đề thi

- Ở Câu 1 Đề thi Khối D, nhiều người băn khoăn từ Chủ tịch trong tổ hợp từ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lâu nay ta quen dùng như vậy. Cũng có phần e ngại là chỉ gọi tên không xem ra không thật tôn kính Bác. Tôi nhớ, sinh thời, Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã đề nghị nên gọi Bác là Hồ Chí Minh như cách gọi tên các bậc vĩ nhân khác. Thật ra, Bác không ham danh vị, mà dường như Người cũng vượt thoát mọi danh vị. Thêm nữa, ta đang nhìn Bác với tư cách là nhà thơ chứ không phải là vị lãnh đạo Nhà nước. Huống hồ, lúc Bác sáng tác Nhật ký trong tù (1942 – 1943), nước ta chưa độc lập, gọi Người  là Chủ tịch e không thật thấu lý cho lắm.

- Nhiều người cho rằng Đoạn trích bài Sóng của Xuân Quỳnh có thể rõ ý, dễ làm, và dễ chấm, chứ không thật hay. Trong bài thơ còn nhiều đoạn khác hay hơn. Thành công của một bài bình giảng phụ thuộc khá nhiều vào đoạn, bài chọn bình. Đó cũng là một ý kiến đáng suy nghĩ.

- Cũng có nhiều ý kiến cho rằng Đề thi Đại học nên chú ý đến tính tuyển sinh, tuyển chọn hơn. Cần phân biệt đề thi bậc Tú tài với bậc Đại học. Ở bậc Tú tài, diện cần được xem trọng; ở bậc Đại học, điểm lại cần đề cao. Nói khác đi, Đề thi môn Văn học nên tạo điều kiện đến mức tối đa để có thể tuyển người học văn. Năng khiếu văn chương (dẫu là không nhiều) cũng phải tính tới. Cố nhiên, yêu cầu này còn liên quan đến khâu chấm thi. Nhưng xu hướng của đề thi cũng cần được chú ý.

Một vài góp ý, rất mong được những người có trách nhiệm cùng suy nghĩ.